قمصر خراسان رضوی در اردیبهشت/ از گلاب تا «گل غلتان»

به گزارش ایرنا، هر ساله در فصل اردیبهشت و همگام با برداشت گل محمدی، روستای فرخد مشهد میزبان جشنواره ها و آیین های ویژه در این خصوص است.

«گل غلتان» یکی از این رسوم است؛ آیینی که در آن نوزادان تازه متولد شده در آغوش گلبرگ های لطیف، سفری به دنیای عطر و رنگ را آغاز می کنند، تا با رایحه ای دل انگیز، زندگی شان سرشار از سلامتی و برکت شود.

برای امسال تولید افزون بر هفت هزار تن گل محمدی به صورت غنچه و گلبرگ در استان خراسان رضوی پیش بینی شده است که بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی در  استان را مشهد با 207 هکتار دارا است و شهرستان های تایباد، طرقبه و شاندیز، سبزوار، فیروزه، خواف و خوشاب در رتبه های بعدی قرار دارند.

در خراسان رضوی جایی که عطر گل محمدی در هوا می پیچد، فصل برداشت این گل معطر نه تنها نویدبخش رونق اقتصادی است، بلکه یادآور آیین های کهن و باورهای ریشه دار مردم این سرزمین نیز هست.

در این سرزمین جایی که خورشید با نوازش دستان طلایی اش، رازهای خاک را بیدار می کند، قصه ای از جنس عطر و رنگ، هر ساله تکرار می شود.

قصه ای که در آن، پریان بهاری دامن های خود را پر از گلبرگ های صورتی کرده و بر دشت های سبز می پاشند. اینجاست که گل محمدی، ملکه گل های خوشبو، تاج شکوفه هایش را بر سر می گذارد و عطر بهشتی اش را در فضا رها می کند.

این گزارش، سفری است به دنیای سحرآمیز گل محمدی در خراسان رضوی، جایی که عطر بهار، با دستان مهربان کشاورزان، به خانه ها راه می یابد و قصه ای از عشق و امید را روایت می کند.

گل محمدی، آرامش ذهن و مشام

گل محمدی از قدیمی ترین و مهم ترین انواع گل های خانواده رز است کـه در بیشتر نقاط ایران بـه منظور تولید عطر، گلاب و بـه عنوان گیاه تزئینی مـورد توجه بسیار قرار داشته و کشت می شود.

استخراج گلاب از گل محمدی یکی از تولیدات مهم اقتصادی کشور است، بطوریکه هرسال گلاب تولید شده و اسانس حاصل از آن علاوه بر مصرف داخلی به خارج از کشور نیز صادر می شود.

سابقه ایران در صنعت گلاب گیری از این گل به 2 هزار و 500 سال پیش باز می گردد. محصول عمده گل محمدی، گلاب و اسانس گلبرگ خشک آن است که از آنها در صنایع دارویی، عطرسازی، فرآورده های بهداشتی، آرایشی و صنایع غذایی استفاده می شود.

گل محمدی برترین گونه دارای اسانس رز است و هدف اصلی از کشت آن در ایران تولید گلاب است، در حالی که در اغلب کشورهایی که اقدام به کشت گل محمدی می کنند، تولید گلاب یک محصول فرعی است.

ایران بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی در جهان را دارد، اما سهمی تقریبا معادل صفر از بازار جهانی را دارا است، در حالی که فرآورده های گل محمدی شامل اسانس «تام، ابسلوت، کانکریت، عطر، ادکلن و خوشبوکننده ها، مکمل ها و دارو» است، اما این زنجیره در ایران در همان حلقه اول یعنی تولید گلاب متمرکز و متوقف شده است.

ایرنا در خصوص این مراسم اظهار کرد: یکی از آداب و رسوم بسیار کهن قمصر خراسان است که پیشینه آن حتما و قطعا با پیشینه کشت گل محمدی در قمصرخراسان برابری می کند، این سنت بسیار کهن تر از آیین گلاب گیری است.

محمد امیرخانی بیان کرد: در باور مردم ایران و خطه خراسان، غلتاندن نوزاد در میان گل های محمدی باعث نشاط و طراوات نوزاد می شود و این عمل باعث دور ماندن نوزاد از بیماری و پلشتی ها می گردد.

وی ادامه داد: گل غلتان به علت طراوات گلبرگ ها، از پوست نوزاد محافظت می کند و نوزاد را شاداب و خندان نگاه می دارد.

رییس شورای روستای فرخد اظهار کرد: این آیین عمدتا توسط خاله ها ، عمه ها ، خواهران و دختران صورت می گیرد که نوزاد اردیبهشتی را در دهه یا سال اول زندگی غسل داده و سپس در میان گلبرگ های گل محمدی ریخته شده در ملحفه ای سپید و قرار داده و چهار طرف آن چهار بانوی ذکر شده بالا گرفته و تکان می دهند.

امیرخانی افزود: این بانوان ذکر صلوات و نام حضرت علی (ع) را با آواز دلنشین می خوانند.

روستای فرخد، خاستگاه گل محمدی در خراسان رضوی

گل محمدی به دلیل سازگاری با آب و هوا و خاک روستای فَرُّخَد (قمصر خراسان)، یکی از قدیمی ترین محصولات این منطقه به شمار می رود.

این محصول که پیشینه ای به قدمت قنات روستا و آب کوه دارد، به دلیل اعتقادات مذهبی و خواص دارویی، همواره مورد توجه و خرید مردم مشهد بوده است.

تا سال 1394، گل محمدی قمصرخراسان صرفا به صورت خام به بازارهای مشهد و کارخانجات ارسال می شد؛ اما با برگزاری جشنواره ها توسط شورای اسلامی و دهیاری قمصرخراسان و تشویق کشاورزان به ایجاد کارگاه های گلاب گیری، مسیر سنتی تغییر کرد و کشاورزان فرآوری و ایجاد ارزش افزوده را آموختند.

این تغییر رویکرد، دلسردی کشاورزان از قیمت پایین و پرداخت اقساطی کارخانجات را نیز برطرف کرد.

امسال به دلیل شرایط آب و هوایی، گلدهی گلستان ها با چند روز تاخیر، حدود دهم اردیبهشت آغاز شد با این حال، سطح زیر کشت به آرامی در حال افزایش است و گلستان های خشک شده مجددا بازپروری شده اند.

با توجه به بارش های اخیر، انتظار می رود بهره وری در سطح مزارع افزایش یابد و بازدهی گلستان ها به سطح استاندارد 6 تن در هکتار و حتی بیشتر از آن برسد.

صنایع تبدیلی حلقه مفقوده زنجیره تولید گل محمدی در خراسان رضوی

قطع برق گل های مشهد را پژمرده کرد

تولید هفت هزار تن گل محمدی در خراسان رضوی

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی گفت: بر اساس پیش بینی های صورت گرفته، امسال افزون بر هفت هزار تن گل محمدی به صورت غنچه و گلبرگ در استان خراسان رضوی تولید خواهد شد.

محمد رجب زاده افزود: بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی در استان خراسان رضوی در شهرستان های مشهد با 207 هکتار، تایباد با 126 هکتار، طرقبه و شاندیز با 105 هکتار، سبزوار با 65 هکتار، فیروزه با 62 هکتار، خواف با 60 هکتار و خوشاب با 50 هکتار قرار دارد.

وی با اشاره به اینکه خراسان رضوی با دارا بودن سطحی افزون بر هزار و 116 هکتار گل محمدی آبی و دیم، پنج درصد از سطح زیر کشت این گل در کشور را به خود اختصاص داده است، اظهار کرد: وسیع ترین دشت گل محمدی دیم استان با سطحی افزون بر 100 هکتار در روستای مغان شهرستان طرقبه و شاندیز واقع شده است.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی ادامه داد: متوسط عملکرد گل محمدی دیم 500 کیلوگرم در هکتار و آبی سه تن در هکتار است.

وی بیان کرد: به منظور حمایت از تولیدکنندگان و سرمایه گذاران و هویت دار کردن محصولات تولیدی از لحاظ کیفیت و چگونگی فرآیند تولید، زنجیره ارزش گل محمدی در حداقل پنج مرکز در حال انجام است که مهم ترین ویژگی این زنجیره، صادرات محصولات و کالاهای با ارزش افزوده بالا به اتحادیه اروپا است.

رجب زاده گفت: فرآورده های گل محمدی شامل اسانس، گل و غنچه خشک، گلبرگ تازه و گلاب است. در حال حاضر 22 واحد صنعتی گلاب گیری، 312 واحد سنتی و  چهار واحد اسانس گیری در استان فعالیت می کنند.

وی تاکید کرد: استخراج گلاب از گل محمدی یکی از تولیدات مهم اقتصادی کشور بوده و سالانه گلاب تولید شده و اسانس حاصل از آن علاوه بر مصرف داخلی به خارج از کشور نیز صادر می شود.

این مسوول گفت: آمار دقیقی از میزان صادرات گل محمدی در دسترس نیست، اما تولیدات گلاب استان یک میلیون و 393 هزار لیتر، اسانس 60 لیتر، گلبرگ خشک بیش از 53 تن و غنچه خشک حدود 20 تن در سال است.

چالش های کشت گل محمدی

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به مهم ترین چالش های پیش روی کشت و تولید گل محمدی در استان بیان کرد: عدم تناسب قیمت گل با هزینه های تولید به دلیل سنتی بودن کاشت تا برداشت، عرضه محصول تر توسط تعدادی از تولیدکنندگان با قیمت کمتر، عدم ثبات قیمت و قیمت پایین خرید محصول در فصل برداشت از مهمترین چالش های موجود است.

رجب زاده افزود: کمبود آب که منجر به از بین رفتن تعداد زیادی از باغات و یا کاهش محصول می شود از دیگر مشکلات این حوزه است.

وی گفت: تلاش در مسیر حل و رفع مشکلات کشاورزان در این حوزه با جدیت در حال انجام است.